Những điểm chính cần nhớ (Key points)
- Chấp nhận rủi ro là một phần bình thường của quá trình trưởng thành.
- Thanh thiếu niên chấp nhận rủi ro vì nhiều lý do, từ sự tò mò đến việc tìm kiếm tình bạn và sự hòa nhập vớibạn bè.
- Con của quý vị sẽ có nhiều khả năng chấp nhận rủi ro hơn nếu bạn bè của em cũng làm như vậy.
- Việc chấp nhận rủi ro không phải lúc nào cũng xấu; điều quan trọng là phải chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo về những rủi ro mang tính nguy hiểm.
- Chọn thời gian và địa điểm thoải mái để nói chuyện với con trẻ về việc chấp nhận rủi ro.
- Khuyến khích con của quý vị chấp nhận rủi ro có tính tích cực, chẳng hạn như bắt đầu một sở thích hoặc môn thể thao mới.
Chấp nhận rủi ro là gì? (What is risk-taking?)
Chấp nhận rủi ro là hành động làm một việc gì đó mà không biết trước kết quả. Kết quả có thể là tích cực nhưng cũng có thể có hại. Tuy nhiên, không phải mọi rủi ro đều có cùng mức độ nguy hiểm. Trong một số trường hợp, kết quả xấu có thể gây ra ảnh hưởng
nhỏ – ví dụ như nghỉ học. Trong những trường hợp khác, kết quả xấu có thể gây ra ảnh hưởng lớn, chẳng hạn như lái xe sau khi uống rượu bia.
Tại sao thiếu niên lại thích chấp nhận rủi ro? (Why do teens take risks?)
Chấp nhận rủi ro là một phần bình thường và lành mạnh của quá trình trưởng thành. Đó là cách thanh thiếu niên học hỏi từ các kinh nghiệm và thử nghiệm các ranh giới của các em, giúp các em hình thành bản sắc riêng của mình.
Có nhiều lý do khiến thiếu niên có thể chấp nhận rủi ro, chẳng hạn như:
- Sự tò mò
- Tìm kiếm tình bạn và sự hòa nhập với bạn bè
- Học kỹ năng mới
- Theo đuổi những cảm xúc tích cực
- Thoát khỏi cảm xúc tiêu cực
- Phát triển ý thức về mục đích
- Đạt được sự độc lập
- Áp lực từ bạn bè.
Các thanh thiếu niên trải qua nhiều thay đổi trong giai đoạn dậy thì. Cơ thể của các em thay đổi, kỹ năng giao lưu ngoài xã hội của các em trưởng thành hơn và não bộ phát triển những cách thức suy nghĩ phức tạp hơn. Các thiếu niên đặc biệt được thúc đẩy
bởi những cảm xúc tốt đẹp khi hành động của các em tạo ra kết quả tích cực; điều này khiến các em có nhiều khả năng tìm kiếm những cảm xúc này trong tương lai. Ví dụ: nếu một thiếu niên làm một trò đùa và bạn bè cười và khen ngợi em, thì em có nhiều
khả năng sẽ làm lại điều đó nữa.
Ví dụ về việc chấp nhận rủi ro ở thanh thiếu niên (Examples of risk-taking in teens and young people)
Các ví dụ phổ biến về hành vi chấp nhận rủi ro có tính nguy hại ở thiếu niên bao gồm:
- Uống rượu bia
- Hút thuốc lá và thuốc lá điện tử
- Sử dụng ma túy bất hợp pháp
- Lái xe dưới ảnh hưởng của ma túy hoặc rượu bia
- Sử dụng phương tiện truyền thông xã hội và di động có tính rủi ro tiêu cực, chẳng hạn như nhắn tin khiêu dâm hay đăng thông tin cá nhân của mình trên mạng
- Chơi cờ bạc
- Hoạt động tình dục không an toàn, chẳng hạn như quan hệ tình dục mà không dùng biện pháp bảo vệ
- Hành vi bạo lực hoặc hung hăng đối với người khác.
Tự một mình các hành vi này đều mang lại hậu quả xấu, nhưng chúng cũng có thể xảy ra cùng với nhau. Ví dụ: một thiếu niên đã uống nhiều rượu bia có nhiều khả năng quan hệ tình dục không an toàn.
Vai trò của bạn bè cùng trang lứa trong việc chấp nhận rủi ro (The role of peers in risk-taking)
Khi còn nhỏ, trẻ em thường nghe theo lời khuyên của cha mẹ và người chăm sóc. Khi trẻ lớn hơn, bạn bè có xu hướng đóng một vai trò lớn hơn trong việc trẻ đưa ra quyết định của mình. Sự thay đổi này là một phần quan trọng của sự tăng trưởng và phát triển
lành mạnh.
Từ việc cùng nhau khám phá những sở thích mới cho đến việc củng cố tình bạn và xây dựng bản sắc của mình, những người mà trẻ thường tiếp xúc có thể định hình hành vi của em. Đây là một điều tốt; bạn bè của một thiếu niên có thể khuyến khích em chấp nhận
những rủi ro có tính tích cực, chẳng hạn như bắt đầu một sở thích mới hoặc bảo vệ mục đích mà em quan tâm.
Điều quan trọng cần lưu ý là ảnh hưởng của bạn bè cũng mở rộng đến việc chấp nhận rủi ro. Thanh thiếu niên có thể chấp nhận rủi ro tương tự như những bạn bè cùng trang lứa của họ và các em cũng có nhiều khả năng chấp nhận rủi ro hơn nếu bạn bè cùng trang
lứa của các em cũng làm như vậy.
Chuẩn bị cho con quý vị biết các mối quan hệ tích cực với bạn bè cùng trang lứa bằng cách nói về sự đồng ý. Thảo luận về tầm quan trọng và ý nghĩa của sự đồng ý sẽ giúp con quý vị đặt ra các ranh giới và nói 'không'.
Các dấu hiệu cho thấy con tôi đang chấp nhận rủi ro mang tính nguy hiểm (Signs that my child is taking dangerous risks)
Con quý vị có thể không nói cho quý vị biết khi em đưa ra một quyết định sai lầm, đầy rủi ro nguy hiểm – đặc biệt là khi em lo lắng về cách quý vị sẽ phản ứng.
Hãy nhớ rằng không phải tất cả việc chấp nhận rủi ro đều có hại cho các em thiếu niên. Điều quan trọng là phải tìm hiểu những dấu hiệu cảnh báo cho thấy con quý vị có thể đang gặp phải những rủi ro có tính nguy hiểm. Những dấu hiệu này có thể là:
- Thu mình không còn muốn giao tiếp với gia đình và/hoặc bạn bè cụ thể
- Điểm số ở trường giảm đột ngột
- Nghỉ học nhiều ngày
- Thường xuyên xin tiền
- Trải qua nhiều thời gian rời khỏi nhà mà không giải thích em đã đi đâu.
Nếu quý vị lo lắng con mình có vấn đề về ma túy hoặc rượu bia, hãy chú ý các triệu chứng về thể chất khác như mệt mỏi, ảo giác, nôn mửa, đổ mồ hôi, cáu kỉnh, đồng tử giãn hoặc mắt đỏ ngầu.
Bằng cách chú ý đến các dấu hiệu này, quý vị có thể hành động sớm và hỗ trợ con mình đưa ra những lựa chọn sáng suốt.
Làm sao tôi có thể nói chuyện với con mình về việc chấp nhận rủi ro? (How do I talk to my teen about risk-taking?)
Nói chuyện với con quý vị về những tình huống dẫn đến hậu quả tiêu cực là một cách tuyệt vời để chuẩn bị cho trẻ về hành trình phía trước của em. Thanh thiếu niên vốn thường tò mò; giai đoạn này của cuộc đời là thời gian để học hỏi và thử nghiệm. Quý
vị càng dạy con mình về việc chấp nhận rủi ro an toàn trong môi trường gia đình thoải mái thì trẻ càng ít có khả năng tìm kiếm thông tin từ những nguồn ít đáng tin cậy khác.
Khi trò chuyện với con quý vị về những hành vi có hậu quả tiêu cực, hãy giữ cho cuộc trò chuyện nhẹ nhàng và không có sự buộc tội. Mục đích là để trao quyền cho con quý vị chứ không phải làm các em sợ hãi. Ví dụ: quý vị có thể hỏi trẻ cảm thấy thế nào
về việc bạn bè của em hút thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá thông thường. Nếu trẻ đề cập đến hành vi có hậu quả tiêu cực của một người bạn, hãy sử dụng điều này làm điểm khởi đầu và đặt những câu hỏi mở tiếp theo. Tốt hơn là nên tập trung vào việc chấp
nhận rủi ro theo hướng tích cực hơn là chỉ chú trọng đến hậu quả tiêu cực của các quyết định trong những cuộc trò chuyện này.
Chấp nhận rủi ro có tính tích cực (Positive risk-taking)
Rủi ro có tính tích cực là rủi ro được chấp nhận về mặt pháp lý và xã hội, trong đó kết quả xấu ít có khả năng gây ra những tác động tiêu cực lớn – ví dụ, tham dự một sự kiện xã hội mới. Việc chấp nhận rủi ro có tính tích cực vẫn tạo ra những cảm giác
tốt đẹp liên quan đến việc chấp nhận rủi ro.
Khi chấp nhận rủi ro có tính tích cực, thiếu niên có thể học thành thạo các kỹ năng mới một cách an toàn. Cùng với con của quý vị tìm những hoạt động phù hợp với sở thích của em. Nếu trẻ là người thích cảm giác mạnh, em có thể thích leo núi hoặc leo khối
đá. Nếu trẻ thích âm nhạc, em có thể thích đi xem hòa nhạc. Mục tiêu của việc khuyến khích chấp nhận rủi ro có tính tích cực không phải là loại bỏ hoàn toàn sự rủi ro mà là chuyển hướng việc chấp nhận rủi ro thành các hành vi có hiệu quả.
Hỗ trợ con trẻ ở độ tuổi thiếu niên (Supporting your teen)
Cách tốt nhất để hỗ trợ con quý vị là kết nối với các em. Thanh thiếu niên có mối quan hệ chặt chẽ với cha mẹ và người chăm sóc thì ít có khả năng gặp phải những rủi ro có hại.
Không có cách nào có thể ngăn cản con quý vị đưa ra những quyết định có tính rủi ro. Tuy nhiên, có những điều quý vị có thể làm để hỗ trợ và chuẩn bị cho trẻ trước những tình huống nguy hiểm.
- Trò chuyện thường xuyên với trẻ
- Nhận biết những người trong nhóm bạn của con mình
- Hãy đảm bảo trẻ luôn có số điện thoại di động của quý vị và cách liên lạc với quý vị
- Có kế hoạch liên lạc khẩn cấp – đặc biệt là khi trẻ đi xa nhà
- Tìm hiểu nơi các bữa tiệc đang diễn ra
- Trao đổi với con quý vị về cách giữ an toàn và cách nói 'không'
- Có những cuộc trò chuyện trực tiếp có tính tích cực và cởi mở về sự đồng ý
- Lên lịch thời gian đón hoặc sắp xếp phương tiện di chuyển để đưa đón các em về nhà
- Đảm bảo với trẻ rằng các em luôn có thể gọi cho quý vị để được giúp đỡ trong mọi tình huống
- Kiểm tra xem trẻ có biết cách quay số 000 trong trường hợp khẩn cấp không.
Quý vị nên trao đổi với con mình về thời điểm nào thì sự giám sát của quý vị là hữu ích so với thời điểm nào trẻ cảm thấy an toàn khi tự mình làm việc gì đó.
Những câu hỏi thường gặp về hành vi chấp nhận rủi ro ở thiếu niên (Common questions about risk-taking behaviours in teens)
Những thiếu niên nào có nhiều khả năng chấp nhận rủi ro có tính nguy hiểm hơn?
Mọi thiếu niên đều chấp nhận rủi ro; tuy nhiên, một số em có xu hướng chấp nhận rủi ro có tính nguy hiểm hơn so với những em khác. Những hành vi có tính rủi ro tiêu cực thường phổ biến hơn ở các thiếu niên gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần,
chịu căng thẳng nghiêm trọng hoặc cảm thấy bị cô lập khỏi gia đình, bạn bè và cộng đồng.
Tôi có thể giúp con mình bằng cách nào nếu em đưa ra quyết định có tính rủi ro?
Điều tốt nhất quý vị có thể làm để giúp con mình sau một quyết định có tính rủi ro là ủng hộ em. Việc thể hiện sự tức giận, phán xét hoặc oán giận trong lúc nóng giận chỉ có thể khiến trong tương lai trẻ sẽ giấu hành vi của em với quý vị. Thay vào đó,
hãy đảm bảo con quý vị được an toàn và cả quý vị và con trẻ đều bình tĩnh trước khi thảo luận về quyết định của con trẻ.
Bạn bè của con tôi mang lại ảnh hưởng xấu. Làm sao tôi có thể ngăn họ gây áp lực cho con tôi?
Quý vị không thể ngăn cản con mình kết bạn với một số bạn bè nào đó, nhưng quý vị có thể giảm bớt ảnh hưởng của họ đối với hành vi của con mình. Đầu tiên, hãy giữ trao đổi thường xuyên để con quý vị biết rằng em luôn có thể trò chuyện với quý vị. Sau
đó, hãy đặt ra các ranh giới hợp lý và thảo luận những điều này với con quý vị. Đặt những câu hỏi mở khuyến khích sự suy ngẫm – chẳng hạn như 'Con thích gì ở bạn bè của mình?' Nếu quý vị lo lắng về sự an lành của trẻ, hãy bày tỏ mối quan tâm của quý
vị bằng cách sử dụng các câu nhận định bắt đầu bằng 'Mẹ/cha', chẳng hạn như 'Mẹ/cha thấy con đang đi chơi với những người bạn mới và về nhà trễ. Con có thể cho mẹ/cha biết tại sao không?'
Tôi có nên lo lắng về việc con mình chấp nhận rủi ro không?
Việc thiếu niên vượt qua các ranh giới là điều bình thường. Đôi khi đưa ra quyết định có tính rủi ro có thể không phải là điều đáng lo ngại. Nếu con quý vị thường xuyên rơi vào những tình huống nguy hiểm, chẳng hạn như uống nhiều rượu bia, sử dụng ma
túy bất hợp pháp hoặc đánh nhau, quý vị có thể muốn trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia về sức khỏe tâm thần.
Để biết thêm thông tin (Why do teens take risks?)
Được Khoa Y học dành cho Thanh thiếu niên của Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia soạn thảo. Chúng tôi xin ghi nhận ý kiến đóng góp của khách hàng và người chăm sóc tại bệnh viện RCH.
Đã duyệt lại vào tháng 11 năm 2024.
Hãy luôn luôn tìm kiếm lời khuyên mới nhất từ bác sĩ có đăng ký và đang hành nghề.