Những điểm chính (Key points)
- Bệnh sởi là một bệnh nhiễm trùng do siêu vi rất dễ lây lan.
- Các triệu chứng phổ biến nhất của bệnh sởi là sốt và phát ban.
- Tiêm vắc-xin là một cách an toàn và hiệu quả để bảo vệ con quý vị không mắc bệnh sởi.
- Bệnh sởi hiếm xảy ra ở Úc do chương trình tiêm chủng mở rộng, nhưng vẫn bùng phát dịch bệnh.
- Bệnh sởi có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, và trong một số trường hợp hiếm gặp, thậm chí tử vong.
Bệnh sởi là gì? (What is measles?)
Bệnh sởi là một căn bệnh do siêu vi gây ra triệu chứng sốt và phát ban. Bệnh này rất dễ truyền nhiễm và lây lan qua các giọt bắn khi ho và hắt hơi. Bệnh sởi có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, và trong một số trường hợp hiếm gặp, thậm chí tử
vong.
Tiêm phòng sởi (Measles vaccination)
Cách tốt nhất để bảo vệ con quý vị không bị bệnh sởi là tiêm phòng.
Ở Úc, trẻ em được tiêm hai liều vắc-xin phòng sởi theo lịch tiêm chủng tiêu chuẩn. Liều đầu tiên tiêm cho trẻ là vắc-xin phòng sởi-quai bị-rubella (MMR) khi trẻ được
12 tháng tuổi. Liều thứ hai tiêm cho trẻ là vắc-xin phòng sởi-quai bị-rubella-varicella (MMR-V) khi trẻ được 18 tháng tuổi, liều vắc-xin này cũng có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh 'varicella' (bệnh thủy đậu).
Tiêm hai liều vắc-xin phòng sởi sẽ giúp con quý vị giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh sởi.
Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh sởi (Signs and symptoms of measles)
Bệnh sởi thường bắt đầu với các triệu chứng giống cảm lạnh, chẳng hạn như:
- Sốt (nhiệt độ từ 38°C trở lên)
- Ho
- Sổ mũi
- Đau mắt hoặc đỏ mắt
- Cảm thấy mệt mỏi hoặc uể oải hơn bình thường.
Sau hai hoặc ba ngày, phát ban đặc trưng sẽ xuất hiện. Phát ban thường được mô tả là có màu đỏ và loang lổ, bắt đầu phát ra ở đầu rồi lan ra phần còn lại của cơ thể.
Phải mất khoảng 10 đến 12 ngày thì các triệu chứng mới xuất hiện sau khi tiếp xúc với siêu vi sởi. Hầu hết trẻ em mắc bệnh sởi đều bị bệnh trong vòng chưa đầy một tuần và sẽ bắt đầu cảm thấy đỡ bệnh hơn sau khoảng hai ngày kể từ khi phát ban. Trẻ có thể
ho kéo dài trong hai tuần.
Biến chứng của bệnh sởi (Measles complications)
Bệnh sởi có thể dẫn đến các bệnh khác hoặc các biến chứng, bao gồm 'nhiễm trùng thứ phát'. Ví dụ về các biến chứng do bệnh sởi gây ra ở trẻ em bao gồm nhiễm trùng tai, viêm phổi, tiêu chảy hoặc nôn mửa. Viêm não (encephalitis) là biến chứng hiếm gặp nhưng
nghiêm trọng của bệnh sởi, cần được thăm khám khẩn cấp. Nếu không được điều trị, một số biến chứng của bệnh sởi có thể dẫn đến co giật hoặc thậm chí gây tử vong.
Bệnh sởi lây lan như thế nào? (How does measles spread?)
Bệnh sởi là một loại siêu vi rất dễ lây lan. Bệnh lây lan qua các giọt bắn khi ho và hắt hơi, tiếp xúc trực tiếp với người bị nhiễm bệnh hoặc chạm vào các bề mặt bị nhiễm siêu vi. Thậm chí quý vị có thể bị mắc bệnh sởi khi ở trong cùng một phòng với người
bị nhiễm bệnh trong khoảng thời gian lên đến hai giờ sau khi họ đã đi ra khỏi phòng. Mọi người có thể bị nhiễm bệnh sởi ít nhất bốn ngày trước khi phát ban, điều này có nghĩa là họ có thể truyền siêu vi ngay cả trước khi biết mình bị bệnh.
Bệnh sởi phổ biến ở Úc trước năm 1966, vì vậy mọi người thường đã mắc bệnh sởi khi còn nhỏ và do đó được coi là có khả năng miễn dịch. Bất kỳ ai sinh từ năm 1966 đến năm 1992 đều có thể được bảo vệ khỏi bệnh sởi. Tuy nhiên, có khả năng họ đã tiêm chỉ
một liều vắc-xin phòng sởi trong thời thơ ấu. Điều này có nghĩa là họ có thể có nguy cơ mắc bệnh sởi cao hơn.
Bùng phát dịch sởi (Measles outbreaks)
Bệnh sởi vẫn là một bệnh nhiễm trùng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở những quốc gia không tiêm chủng rộng rãi. Đợt bùng phát dịch bệnh ở Úc thường bắt đầu khi một người chưa tiêm vắc-xin đi du lịch nước ngoài, bị nhiễm bệnh và trở về
nước mang theo siêu vi gây bệnh.
Trong thời gian bùng phát dịch bệnh, những người chưa tiêm đủ hai liều vắc-xin phòng sởi có nguy cơ mắc bệnh.
Những người khác có nguy cơ mắc bệnh sởi cao hơn trong đợt bùng phát dịch bệnh bao gồm:
- trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi còn quá nhỏ để được tiêm phòng đầy đủ
- những người có hệ thống miễn dịch yếu (suy giảm miễn dịch)
- trẻ em
- phụ nữ mang thai
- những người sinh từ năm 1966 đến năm 1992 chưa từng mắc bệnh sởi và chưa tiêm đủ hai liều vắc-xin phòng sởi.
Nếu con quý vị chưa tiêm đủ hai liều vắc-xin phòng sởi, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc Y tá Chăm sóc sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em.
Hãy trao đổi với bác sĩ nếu con quý vị hoặc các thành viên khác trong gia đình có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh sởi hoặc đã tiếp xúc với một ca bệnh sởi đã được xác định và chưa tiêm đủ hai liều vắc-xin phòng sởi.
Cách chăm sóc bệnh sởi tại nhà (How to care for measles at home)
Đi khám bác sĩ (See a doctor)
Quý vị nên đưa con đến bác sĩ để chẩn đoán bệnh nếu trẻ có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh sởi. Điều quan trọng là trước khi đến khám, quý vị phải báo cho phòng khám của bác sĩ biết rằng quý vị lo ngại về khả năng mắc bệnh sởi. Bác sĩ sẽ loại trừ mọi
bệnh khác và hướng dẫn quý vị trông chừng đến các dấu hiệu của biến chứng.
Bác sĩ sẽ không kê đơn thuốc kháng sinh để điều trị bệnh sởi cho con quý vị vì thuốc kháng sinh không điều trị được siêu vi.
Chăm sóc tại nhà (Care at home)
Hầu hết trẻ em bị sởi có thể hồi phục tại nhà sau khi đi khám bác sĩ. Cố gắng giữ con quý vị tránh xa những người có nguy cơ cao gặp biến chứng – đặc biệt là trẻ sơ sinh (dưới 12 tháng tuổi), phụ nữ mang thai, người có hệ miễn dịch yếu (suy giảm miễn
dịch) và những người chưa tiêm đủ hai mũi vắc-xin phòng sởi.
Quý vị có thể giúp con mình cảm thấy thoải mái hơn bằng cách:
Khi cần sự giúp đỡ (When to get help)
Gọi xe cứu thương (000) nếu:
- con quý vị bắt đầu lên cơn co giật.
- con quý vị đang khó thở và không thể thở được.
- con quý vị không thức dậy hoặc không tương tác.
Đến bệnh viện nếu:
- con quý vị trở nên bối rối hoặc mất trí nhớ (mất trí nhớ).
- con quý vị đang khó thở.
Gặp bác sĩ hoặc chuyên gia y tế nếu:
- con quý vị bị ho và ho ngày càng nặng hơn.
- con quý vị bắt đầu nôn mửa và không thể uống nhiều chất lỏng.
- con quý vị có vẻ rất mệt mỏi và buồn ngủ (lờ đờ) hơn bình thường.
- con quý vị vẫn không khỏe và không đỡ hơn sau một tuần.
- con quý vị bị sốt (nhiệt độ từ 38°C trở lên) và phát ban trên da không chuyển sang màu da (trắng nhợt) khi quý vị ấn vào đó.
Hãy chăm sóc con quý vị tại nhà nếu:
- con quý vị có thể uống được nhiều chất lỏng.
- con quý vị tỉnh táo và hầu như hoạt động như bình thường.
- con quý vị cảm thấy dễ chịu hơn sau khi uống thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen.
Những câu hỏi phổ biến về bệnh sởi (Common questions about measles)
Nếu có dịch sởi bùng phát nhưng con tôi còn quá nhỏ để tiêm vắc-xin thì sao? (What if there is a measles outbreak, but my baby is too young to be vaccinated?)
Mặc dù trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi thường không được tiêm vắc-xin phòng bệnh sởi, nhưng có những trường hợp đặc biệt, nếu trẻ tiếp xúc với bệnh sởi thì trẻ có thể được tiêm vắc-xin khi được sáu tháng tuổi. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu con quý vị dưới
12 tháng tuổi và đã từng tiếp xúc với một ca bệnh được xác định là bệnh sởi.
Tôi phải làm gì nếu không chắc chắn về tình trạng tiêm chủng của con mình? (What do I do if I am unsure about my child’s immunisation status?)
Tất cả các mũi tiêm chủng của con quý vị phải được ghi vào Sổ Sức khỏe, Học tập và Phát triển của tôi (My Health, Learning and Development Record) (sổ màu xanh lá cây) hoặc hồ sơ khám bệnh của bác sĩ. Quý vị cũng có thể truy cập trực tuyến lịch sử tiêm
chủng của con có trên Sổ đăng ký Tiêm chủng Úc (AIR). Đây là sổ đăng ký của quốc gia về các loại vắc-xin đã tiêm cho người dân ở mọi lứa tuổi. Y tá Chăm sóc sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em hoặc bác sĩ thường xuyên của quý vị cũng có thể truy cập hồ sơ của
con quý vị. Nếu quý vị không thể tìm thấy hồ sơ liên quan hoặc không chắc chắn về hồ sơ này, đôi khi bác sĩ của con sẽ đề nghị làm xét nghiệm máu để kiểm tra xem con quý vị đã được bảo vệ khỏi những bệnh gì.
Có đúng là có thể tiêm vắc-xin phòng sởi sớm hơn lịch tiêm chủng không? (Is it true that a measles vaccine can be given earlier than scheduled?)
Trẻ em đi du lịch đến các quốc gia có tỷ lệ mắc bệnh sởi cao có thể được tiêm vắc-xin MMR sớm nhất là từ 6 tháng tuổi. Tuy nhiên, nếu con quý vị được tiêm liều vắc-xin sớm thì lịch tiêm chủng định kỳ vào 12 và 18 tháng tuổi vẫn được áp dụng. Hãy trao
đổi với bác sĩ của con về việc tiêm chủng sớm nếu quý vị đi du lịch nước ngoài và lo lắng về bệnh sởi.
Con tôi bị sởi và tôi đang mang thai. Tôi nên làm gì? (My child has measles, and I am pregnant. What should I do?)
Bệnh sởi có thể gây hại cho phụ nữ mang thai và thai nhi. Tuy nhiên, quý vị không nên tiêm vắc-xin phòng sởi khi đang mang thai. Nếu con quý vị bị sởi và quý vị đang mang thai, quý vị nên trao đổi với bác sĩ – đặc biệt nếu quý vị chưa tiêm đủ hai liều
vắc-xin phòng sởi trong suốt cuộc đời.
Nếu bệnh sởi hiếm xảy ra ở Úc, tại sao tôi cần phải tiêm vắc-xin phòng sởi cho con mình? (If measles is rare in Australia, why do I need to vaccinate my child?)
Bệnh sởi rất hiếm xảy ra ở Úc vì chương trình tiêm chủng phòng ngừa siêu vi gây bệnh này được triển khai rộng rãi. Càng ít người tiêm vắc-xin thì khả năng bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng càng cao.
Dịch bệnh có thể bùng phát khi một người chưa tiêm vắc-xin đi du lịch nước ngoài, bị nhiễm bệnh và trở về nước mang theo siêu vi gây bệnh.
Mặc dù dịch sởi hiếm khi bùng phát nhưng vẫn có thể xảy ra, do đó, điều quan trọng là phải tiêm vắc-xin cho con quý vị và các thành viên khác trong gia đình.
Để biết thêm thông tin (For more information)
Được soạn thảo bởi Khoa Bệnh truyền nhiễm của Bệnh viện Nhi Đồng Hoàng gia, với sự đóng góp ý
kiến của Khoa Cấp cứu. Chúng tôi ghi nhận ý kiến đóng góp của khách hàng và người chăm sóc tại
bệnh viện RCH.
Đã được xem xét lại vào tháng 4 năm 2025
Hãy luôn luôn tìm kiếm lời khuyên mới nhất từ bác sĩ có đăng ký và đang hành nghề.