Dehydration in babies and children (Vietnamese) – Mất nước ở trẻ sơ sinh và trẻ em

  • English

    Những điểm chính (Key points)

    • Mất nước là khi cơ thể mất nhiều nước hơn lượng nước được đưa vào.
    • Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh có nguy cơ bị mất nước cao nhất.
    • Các bệnh gây nôn mửa và tiêu chảy có thể dẫn đến mất nước.
    • Đảm bảo con bạn uống đủ nước khi bị ốm để không bị mất nước.
    • Nếu con bạn không uống đủ nước và có vẻ như bệnh ngày càng nặng hơn, bạn nên đưa con đi khám bác sĩ.

    Mất nước là gì? (What is dehydration?)

    Mất nước là khi cơ thể mất nhiều nước hoặc chất lỏng hơn lượng nước hoặc chất lỏng được đưa vào.

    Nước quan trọng cho nhiều quá trình trong cơ thể, chẳng hạn như duy trì nhiệt độ cơ thể khỏe mạnh, tiêu hóa thức ăn và cân bằng lượng muối và chất dinh dưỡng. Thiếu nước khiến cơ thể khó hoạt động bình thường.

    Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ mất nước cao nhất vì một số lý do. Trẻ:

    • mất nhiều nước hơn qua da
    • không phải lúc nào cũng có thể tự bổ sung nước cho mình và thường cần người khác cho trẻ uống
    • có nhiều khả năng mắc các bệnh khiến trẻ mất nước do nôn mửa và tiêu chảy, chẳng hạn như viêm dạ dày ruột (gastro)
    • có nhiều khả năng mắc các bệnh về đường hô hấp, gây ra các triệu chứng như đau họng khiến trẻ né tránh ăn uống
    • có thể không nói được cho bạn biết khi nào trẻ cần thêm nước.

    Trẻ em mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim và thận, và những trẻ uống một số loại thuốc nhất định (như thuốc lợi tiểu), có nhiều khả năng bị mất nước hơn.

    Cố gắng đảm bảo trẻ luôn uống đủ nước và chú ý kỹ đến lượng nước trẻ uống khi trẻ không được khỏe. Mất nước nghiêm trọng có thể gây nguy hiểm.

    Các dấu hiệu và triệu chứng của mất nước (Signs and symptoms of dehydration)

    Mất nước nhẹ (Mild dehydration)

    Nếu con bạn bị mất nước nhẹ, trẻ có thể:

    • cảm thấy khát nước
    • đi tiểu ít hơn bình thường.

    Mất nước vừa phải (Moderate dehydration)

    Nếu con bạn bị mất nước ở mức độ vừa phải, trẻ có thể:

    • cảm thấy khát nước
    • ít hoạt động và im lặng hơn bình thường
    • bị lạnh bàn tay và bàn chân
    • bị khô miệng, môi và lưỡi
    • ít đi tiểu ít hơn và nước tiểu sẫm màu hơn bình thường.

    Mất nước nghiêm trọng (Severe dehydration)

    Nếu con bạn bị mất nước nghiêm trọng, trẻ có thể:

    • bị lạnh bàn tay và da nổi màu lốm đốm (lốm đốm, có mảng đỏ xanh tím)
    • có vẻ uể oải (thiếu năng lượng) và rất buồn ngủ
    • có mắt trũng sâu
    • ít đi tiểu ít hơn nhiều và lượng nước tiểu ít hơn bình thường, hoặc không đi tiểu.

    Mất nước nghiêm trọng là tình trạng nguy hiểm và có thể trở nên xấu đi một cách nhanh chóng. Bạn phải nhanh chóng tìm kiếm sự trợ giúp y tế.

    Cách chăm sóc tình trạng mất nước tại nhà (How to care for dehydration at home)

    Giải quyết nguyên nhân gây mất nước (Addressing the cause of dehydration)

    Mất nước thường là triệu chứng của một căn bệnh khác. Nhiễm trùng do vi-rút là nguyên nhân rất phổ biến.

    Nếu con bạn bị:

    • Đau họng, đau miệng, sốt hoặc đau nhức khiến trẻ không thể uống nước thì thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen thường có tác dụng giúp giảm đau.
    • nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi khiến trẻ khó bú hơn, hãy cân nhắc sử dụng bình xịt mũi hoặc dụng cụ hút mũi để hút chất nhầnh ra và làm thoáng mũi.
    • buồn nôn hoặc nôn, hãy trao đổi với bác sĩ để có thể được kê đơn thuốc chống buồn nôn như thuốc ondansetron.

    Không nên cho trẻ uống thuốc làm chậm tiêu chảy vì chúng có thể gây ra tác dụng phụ có hại.

    Những chất lỏng tốt nhất để điều trị mất nước (Best fluids to treat dehydration)

    Chất lỏng trong suốt rất tốt cho việc bù nước vì cơ thể hấp thụ chúng nhanh hơn. Chúng cũng có vị ngon hơn đối với hầu hết trẻ em bị ốm. Tuy nhiên, nếu con bạn đang uống các loại chất lỏng khác như sữa, hãy tiếp tục cho trẻ uống sữa.

    Các loại chất lỏng trong suốt tốt nhất cho hầu hết trẻ em bị mất nước là nước lọc, nước ép táo pha với nước lọc và dung dịch bù nước qua đường uống – dạng lỏng hoặc dạng đá. Dung dịch bù nước qua đường uống cung cấp dịch và muối cho cơ thể; bạn có thể mua chúng ở các siêu thị và hiệu thuốc. Chúng là loại thực phẩm tốt nhất để điều trị tình trạng mất nước, nhưng trẻ em thường không thích vị mặn của các loại dung dịch này.

    Nếu con bạn chỉ uống nước, bạn cũng nên khuyến khích trẻ ăn những thực phẩm đơn giản như trái cây hoặc bánh quy khô. Điều này sẽ giúp cho trẻ có nhiều năng lượng hơn.

    Chăm sóc tình trạng mất nước nhẹ và trung bình (Care for mild and moderate dehydration)

    Trẻ sơ sinh dưới sáu tháng tuổi (Babies under six months)

    Nếu con bạn dưới sáu tháng tuổi và có biểu hiện bất kỳ dấu hiệu mất nước nào, hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ. Trẻ có thể trở nên ốm hơn rất nhanh.

    Trẻ sơ sinh từ sáu tháng đến một tuổi (Babies aged six months to one year)

    • Cho trẻ ăn với lượng nhỏ hơn và thường xuyên hơn.
    • Bạn cũng có thể cho trẻ uống thêm chất lỏng trong suốt trong 12 giờ đầu tiên – đặc biệt nếu trẻ bị nôn mửa hoặc đi tiêu chảy.
      • Bạn có thể cho trẻ uống chất lỏng bằng ống xi lanh (không có kim tiêm), như cách bạn cho uống thuốc, nếu trẻ không bú như bình thường. Nguyên tắc chung, cho trẻ uống 5ml (mililít) cứ sau năm phút khi trẻ thức.
    • Thử những cách này trong bốn tiếng đồng hồ và xem phản ứng của con bạn như thế nào. Nếu tình trạng của trẻ dường như không đỡ hoặc trẻ không thể nuốt được bất cứ thứ gì, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ.

    Trẻ em nặng trên 10kg (kilôgam) – khoảng một tuổi trở lên (Children over 10kg (kilograms) – around one year or older)

    • Thường xuyên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nước.
      • Mục tiêu là cho trẻ uống lên đến nửa cốc nước hoặc 100ml (mi-li-lít) mỗi giờ trong bốn giờ.
      • Trẻ có thể cần nhiều nước hơn nếu bị nôn mửa hoặc tiêu chảy.
    • Chuyển sang uống chất lỏng trong suốt nếu con bạn không chịu uống chất lỏng thông thường.
    •  Bạn có thể cho trẻ uống bằng ống hút, đổ nước vào cốc tập uống hoặc sử dụng ống xi lanh (không kim tiêm).
      • Điều này có thể rất hữu ích nếu con bạn bị đau miệng, chẳng hạn như bị bệnh tay, chân và miệng.
    • Nếu con bạn không chịu uống chất lỏng trong suốt, thì các loại que đá thông thường, thạch và sữa chua có thể là những lựa chọn thay thế phù hợp.
    • Cố gắng tránh các loại chất lỏng có nhiều đường như nước chanh, nước ngọt có gas hương gừng hoặc đồ uống thể thao vì chúng có thể làm tình trạng mất nước trở nên tồi tệ hơn. Tuy nhiên, uống một ít chất lỏng có đường vẫn tốt hơn là không uống bất kỳ loại nước nào.
      • Tương tự như vậy, con bạn có thể thấy dễ nuốt hơn khi ăn chất lỏng hơi đông đá như đá bào.
    • Làm  theo lời khuyên này trong bốn giờ. Nếu con bạn vẫn có dấu hiệu mất nước hoặc không thể giữ được bất cứ thứ gì trong dạ dày do nôn mửa, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.

    Chăm sóc tình trạng mất nước nghiêm trọng (Care for severe dehydration)

    Nếu con bạn có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, hãy gọi xe cấp cứu (000) ngay lập tức hoặc đưa trẻ đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất.

    Khi cần sự giúp đỡ (When to get help)

    Gọi xe cứu thương (000) nếu:

    • con bạn có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng và khó thở.
    • con bạn có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng và da trông xanh xao hoặc tái xám.

    Đến bệnh viện nếu:

    • con bạn có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, chẳng hạn như bàn tay lạnh, mắt trũng sâu,uể oải (thiếu năng lượng) hoặc da lốm đốm (có mảng đỏ xanh tím).

    Hãy đi khám bác sĩ hoặc chuyên gia y tế nếu:

    • con bạn dưới sáu tháng tuổi.
    • con bạn mắc bệnh mạn tính, chẳng hạn như bệnh tim, thận hoặc bệnh đường tiêu hóa.
    • con bạn dùng thuốc có nguy cơ mất nước cao hơn, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu.
    • tình trạng mất nước của con bạn không thuyên giảm mặc dù đã làm theo lời khuyên ở trên, chẳng hạn như bổ sung thêm chất lỏng.
    • các triệu chứng mất nước của con bạn không hết sau 24 giờ.

    Hãy chăm sóc con quý vị tại nhà nếu:

    • trẻ có vẻ khỏe hơn sau khi uống nhiều chất lỏng hơn.

    Những câu hỏi thường gặp về tình trạng mất nước (Common questions about dehydration)

    Con tôi có nên uống đồ uống thể thao khi chơi thể thao để ngăn ngừa mất nước không? (Should my child drink sports drinks when playing sports to prevent dehydration?)

    Tập thể dục có thể khiến con bạn bị mất nước nếu không uống đủ chất lỏng. Tuy nhiên, đồ uống thể thao không được khuyến khích cho trẻ em vì loại đồ uống này thường có hàm lượng đường cao, có thể khiến tình trạng mất nước trở nên tệ hơn. Con bạn nên uống thêm nước trong và sau khi chơi thể thao. Bạn cũng có thể cho trẻ uống dung dịch bù nước.

    Những căn bệnh nào có khả năng gây mất nước cao nhất? (What illnesses are most likely to cause dehydration?)

    Viêm dạ dày ruột là nguyên nhân phổ biến nhất gây mất nước. Đó là do những người mắc bệnh này bị mất nước thông qua các triệu chứng như nôn mửa và tiêu chảy, và thường ăn uống ít hơn. Các tình trạng gây đau họng hoặc đau miệng – chẳng hạn như viêm amidan hoặc bệnh tay chân miệng – có thể dẫn đến mất nước nếu cơn đau khiến cho việc ăn hoặc uống khó khăn hơn. Sốt cao cũng có mối liên hệ đến tình trạng mất nước vì cơ thể mất nước qua việc đổ mồ hôi.

    Làm thế nào để tôi có thể ngăn ngừa tình trạng mất nước cho con tôi? (How can I prevent my child from getting dehydrated?)

    Khi con bạn bị ốm, điều quan trọng là phải đảm bảo trẻ uống đủ chất lỏng để tránh bị mất nước. Nếu con bạn khỏe mạnh, hãy khuyến khích trẻ uống nước thường xuyên. Trẻ cũng nên uống nhiều nước hơn trước, trong và sau khi tập thể dục và vào những ngày thời tiết nóng.

    Con tôi nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày khi chúng khỏe mạnh? (How much water should my child drink each day when they are well?)

    Lượng nước mà con bạn cần mỗi ngày khi khỏe mạnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như độ tuổi, mức độ hoạt động và lối sống của trẻ. Ví dụ: nếu con bạn chơi thể thao nhiều, chúng nên uống nhiều nước hơn. Theo hướng dẫn, trẻ em từ một đến ba tuổi nên uống khoảng bốn cốc chất lỏng hoặc 1L (lít) mỗi ngày; trẻ em từ bốn đến tám tuổi nên uống khoảng năm cốc chất lỏng hoặc 1,2L mỗi ngày; trẻ em từ chín đến 13 tuổi nên uống khoảng năm đến sáu cốc chất lỏng hoặc 1,4 đến 1,6L mỗi ngày; và thanh thiếu niên từ 14 đến 18 tuổi nên uống khoảng sáu đến tám cốc chất lỏng hoặc 1,6 đến 1,9L mỗi ngày.

    Trẻ sơ sinh thì khác một chút vì phần lớn hoặc toàn bộ chất lỏng hàng ngày của bé đến từ sữa mẹ, sữa công thức hoặc thức ăn và trẻ thật ra không cần uống nước. Trong hầu hết các trường hợp, trẻ sơ sinh từ 0 đến 6 tháng tuổi nên ăn khoảng 0,7 lít chất lỏng mỗi ngày từ sữa mẹ hoặc sữa công thức và không cần uống nước; trẻ sơ sinh từ 7 đến 12 tháng tuổi nên ăn khoảng 0,8 lít chất lỏng mỗi ngày từ sữa mẹ, sữa công thức và thức ăn, và chỉ cần uống một lượng nước nhỏ.

    Con tôi không thể giữ được bất kỳ chất lỏng nào trong dạ dày. Tôi có nên tiếp tục cho chúng uống nước không? (My child cannot keep any fluids down. Should I keep giving them water?)

    Điều quan trọng là phải tiếp tục cho trẻ uống chất lỏng khi trẻ bị nôn mửa hoặc tiêu chảy. Có thể trông như chất lỏng sẽ đi hết ra ngoài hoặc bị nôn ra ngoài, nhưng con bạn vẫn sẽ hấp thụ được phần lớn những gì chúng uống. Mục tiêu là đảm bảo con bạn uống vào nhiều chất lỏng hơn so với lượng chất lỏng bị mất đi.

    Tình trạng mất nước ở trẻ em được điều trị như thế nào ở bệnh viện? (How is dehydration in children treated in hospital?)

    Nếu con bạn phải nằm viện vì mất nước, trẻ có thể cần được điều trị y tế để bù lại lượng chất lỏng bị mất đi. Việc làm này có thể bao gồm dùng ống nuôi ăn đi vào dạ dày qua đường mũi (ống thông mũi dạ dày) hoặc truyền trực tiếp chất lỏng vào tĩnh mạch thông qua đường truyền tĩnh mạch (liệu pháp tiêm/truyền tĩnh mạch).

    Con tôi có thể bị mất nước do phơi nắng quá nhiều không? (Can my child get dehydrated from too much sun?)

    Con bạn có thể bị mất nước do ở ngoài nắng lâu hoặc vào những ngày nắng nóng. Đó là do trẻ mất nước nhanh chóng qua việc đổ mồ hôi để hạ nhiệt và trẻ có thể không nói cho bạn biết rằng trẻ cần uống thêm nước. Điều quan trọng là phải đảm bảo con bạn uống nhiều nước hơn khi thời tiết nóng để giữ đủ nước. Trẻ cũng nên đội mũ và mặc quần áo dài, dùng kem chống nắng từ SPF50 trở lên (Chỉ số chống nắng 50) vào những ngày chỉ số UV (tia cực tím) từ ba trở lên – thường từ cuối mùa xuân đến hết mùa hè.

    Để biết thêm thông tin (For more information)

    Được soạn thảo bởi khoa Cấp cứu của Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia. Chúng tôi ghi nhận ý kiến đóng góp của khách hàng và người chăm sóc tại bệnh viện RCH.

    Được xem xét lại vào tháng 9 năm 2025

    Hãy luôn luôn tìm kiếm lời khuyên mới nhất từ bác sĩ có đăng ký và đang hành nghề.